ANGENIET BERKERS – LEBENSBORN

Portret van Gisela Heidenreich. Haar oorspronkelijke achternaam is Edelmann. Een naam die nu in veel documenten over de adoptie van gegermaniseerde kinderen voorkomt. Haar moeder werkte bij Steinhöringen. Ze bezocht de bezette gebieden die nu Polen zijn om ‘waardevolle kinderen’ te vinden voor het programma in weeshuizen. Gisela’s vader was SS-officier en leidde een school voor SS-officieren. Haar moeder was daar destijds (1939-1941) secretaresse en zo leerde ze Gisela’s vader kennen.

In 1935 startte Duitsland een programma om het Derde Rijk te voorzien van een nieuwe generatie leiders en een toekomstige elite: Lebensborn (‘Bron van leven’). De architect achter dit plan, Heinrich Himmler, was van plan om de kinderen die binnen dit programma werden

geboren te gebruiken om de ‘raciale kwaliteit’ van de bevolking te verbeteren. Vanwege dalende geboortecijfers werden abortus en anticonceptiemethoden verboden, terwijl gezinnen met kinderen financiële voordelen kregen. Voordat ze naar het front vertrokken,

werden SS-officieren aangemoedigd om zoveel mogelijk kinderen te verwekken, ook buiten het huwelijk.  In Lebensborn-tehuizen verspreid over Europa konden zowel getrouwde als ongetrouwde vrouwen die voldeden aan de kenmerken van het ‘Arische ras’ hun kinderen

ter wereld brengen. Maar toen duidelijk werd dat het programma niet het gewenste resultaat opleverde, besloten de nazi’s ook om kinderen met blond haar en blauwe ogen uit Polen en het voormalige Joegoslavië te ontvoeren, die ze vervolgens ‘germaniseerden’. Na de oorlog werden de kinderen uit deze tehuizen vaak gestigmatiseerd en soms zelfs mishandeld of misbruikt. Velen groeiden op in een sfeer van schaamte, zwijgen en geheimhouding.

Voor dit project legde Angeniet Berkers de aangrijpende levensverhalen vast van negen personen die vandaag de dag in de tachtig zijn. In haar archiefonderzoek vond ze voorwerpen en veel documenten die laten zien hoe nationalistische ideeën op een griezelig georganiseerde manier doordrongen waren in de kindertehuizen. Onderdeel van het project zijn meetapparaten die destijds werden gebruikt om ‘Arische’ afkomst vast te stellen. Ze bezocht ook voormalige Lebensborn-tehuizen, waar ze foto’s maakte van zowel de gebouwen als het interieur en het omringende landschap. Hoewel al deze locaties tegenwoordig een andere bestemming hebben gekregen, zullen ze altijd stille getuigen blijven van een beladen geschiedenis.

De tentoonstelling in de Kunsthal bestond uit foto’s, beeld, geluid, tekst en archiefmateriaal.

Het boek Lebensborn was onderdeel van de expositie.